Мың қайғы бір борышты өтемейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: қанша көп қайғырып, уайымдағанмен, ол бір ғана борышты да өтеп бере алмайды. Астарлы мағынасы — қарызды, міндетті немесе адамға жүктелген жауапкершілікті сөзбен не өкінішпен емес, нақты ісімен өтеу керек. Қайғы адамның көңіл күйін ғана ауырлатады, ал борышты өтейтін нәрсе — әрекет, еңбек, тәртіп және адалдық. Сондықтан мақал адамды бос уайымға емес, іс қылуға шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «мың қайғы» — адамның көп уайымын, жан қиналысын, ішкі күйзелісін білдіретін жинақталған образ. Ал «бір борыш» — орындалмай қалған міндет, қарыз, жауапкершілік немесе парыз. Екі ұғымды қарсы қою арқылы мақал ойды анық жеткізеді: қайғы мен борыштың арасы бөлек, бірін екіншісі алмастырмайды. Халық тілінде бұл — «өкінгенмен іс бітпейді» деген өмірлік сабақ.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал әсіресе қаржылық қарыз, жұмыс міндеті немесе оқудағы жауапкершілік туралы айтқанда орынды. Мысалы, бір адам несие уақытында төленбей қалып, тек уайымдап отырса, қарыз азаймайды. Ол қосымша жұмыс істеп, шығынын реттеп, төлемін жасауға тиіс. Демек, мақал адамды сабырмен бірге нақты қадам жасауға үндейді.