Би болар жігіттің,
Төбеде болар жұмысы.
Мерген болар жігіттің
Жебеде болар жұмысы.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жігіттің қабілеті мен бағыты оның ісінен-ақ көрінетінін айтады. Нағыз би болуға лайық адам дауды, сөз таласын, ел ішінің маңызды мәселесін бақылап, көптің ортасында жүреді. Ал мерген болар жігіттің ісі жебемен, яғни нысанаға дәл тигізетін қаруымен байланысты болады. Астарлы мағынасы — әр адамның өзіне тән өнері, бейімі, мақсаты бар; сол қабілет ерте байқалса, ол адам өз жолын табады. Сондай-ақ, үлкен істің адамы болу үшін жай ниет емес, соған сай дайындық пен еңбек керек екенін меңзейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «төбе» — биік орын, көпшілік көретін, беделді орта. Ол бидің ел алдында сөз айтып, шешім шығаратын қызметін бейнелейді. «Жебе» — мергеннің дәлдігі мен шеберлігінің белгісі. Бұл образ жігіттің қолынан іс келетін, көздегеніне нық ұмтылатын қасиетін танытады. Яғни мақал екі түрлі өнерді салыстырып, әрқайсысының өз жүгі мен өз орнын көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамды өз қабілетін тануға, соған сай мамандық таңдауға үндейді. Мысалы, шешендігі бар, көпшілікпен жұмыс істей алатын жас адам заң, басқару, педагогика саласына бейім болуы мүмкін; ал дәлдік пен шапшаңдықты қажет ететін адам инженерлік не спорттық бағытты таңдауы ықтимал.
Tóbede bolar jumysy.
Mergen bolar jigittiń
Jebede bolar jumysy.