Аузынан сөзі, қойнынан бөзі түскен.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды сыртқы кескіні мен ішкі жағдайына қарап сипаттайды. Тура мағынасында: аузына сөзі де, қойнына бөзі де түскен адам — тозыңқыраған, тұрмысы төмен, киімі жұпыны кісі. Астарлы мағынасы — мұндай сөз көбіне кедейлікті, жоқшылықты, әлсіз халді білдіреді. Бірақ мақал тек сыртқы жұтаңдықты ғана емес, адамның өмірдегі ауыр тұрмысын да аңғартады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «аузына сөзі түсу» деген тіркес адамның сөзге жоқ, әлсіреген, жүдеп-жадаған күйін бейнелейді. Ал «қойнына бөзі түсу» — киімінің тозып, ішкі астары да жыртылғанын білдіретін образ. «Бөз» — жұқа, арзандау мата, сондықтан ол жұтаң тұрмыстың белгісі ретінде алынған. Екі бейне бірігіп, адам хәлінің тым төмендегенін әсерлі көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал көбіне қиын жағдайға тап болған, тұрмысы нашар, киімі ескі адам туралы айтылады. Мысалы, ұзақ уақыт жұмыссыз қалып, қарызға батқан адамның күйін сипаттағанда осы мақал орынды қолданылады. Дегенмен, оны мазақ ретінде емес, аяныш пен шындықты білдіретін сөз ретінде жұмсаған дұрыс.