Олай тартса, өгіз өледі,
Бұра тартса, арба сынады.

Негізгі мағынасы

Бұл мақал істі шектен шығармай, орта жолды ұстану керек екенін білдіреді. Тура мағынасында, өгізді шамадан тыс қатты тартсаң, ол әлсіреп өледі; ал арбаны қисық тартсаң, арба сынып қалады. Астарлы мағынасы — кез келген істе тепе-теңдік сақталмаса, не адамға, не іске зиян келеді. Яғни, бір жаққа артық кету де, дұрыс бағыттан ауытқу да жақсылыққа апармайды.

Образдар мен теңеулер

Мұндағы өгіз — күш, еңбек, төзім символы. Арба — ортақ шаруаның, тірліктің белгісі. «Тарту» әрекеті өмірдегі басқару, талап қою, шешім қабылдау сияқты ұғымдарды меңзейді. «Олай тарту» мен «бұра тарту» — екі шектен шығудың бейнесі: бірі тым қаталдық, екіншісі әділеттен ауытқу. Мақал осы арқылы дұрыс өлшем мен байыптың қадірін көрсетеді.

Қазіргі өмірде

Қазіргі кезде бұл сөзді оқу мен жұмыста, отбасында, басқаруда қолдануға болады. Мысалы, мұғалім оқушыдан тым көп талап қойса, бала шаршап, ынтасы жоғалады; ал тым жеңіл қараса, білім дұрыс қалыптаспайды. Сондықтан әр істі орнымен, шамамен істеген дұрыс.