Бапкері жоқта қыран жетім,
Бақ төрі жоқта ұлан жетім.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — қыран құстың бапкері болмаса, ол жетімсіреп, бағы ашылмайды; ал ұланның бақ пен қамқор төрі болмаса, ол да қорғансыз күйде қалады. Астарлы мағынасы — кез келген дарын иесіне бағыт беретін, жөн сілтейтін адам керек. Қанша қабілетті болса да, тәрбиесіз, қамқорсыз, қолдаусыз адам толық өсіп-өнбей, өз мүмкіндігін аша алмайды. Мұнда ұстаз, тәрбиеші, ақылшы, тірек болатын жандардың қадірі айтылған.
Образдар мен теңеулер
Қыран — биікке самғайтын, еркіндікті сүйетін дарын мен қайраттың бейнесі. Бапкер — сол дарынды ұштап, бағын ашатын тәжірибелі жан. Ұлан — жас жігіт, үміт артқан өскелең ұрпақ. Бақ төрі — ырыс-құт, сүйеніш, қорған, лайықты орта дегенді білдіреді. Яғни мақалдағы образдар адамға да, құсқа да ортақ бір шындықты меңзейді: табиғи қасиет болса да, оны жетілдіретін орта мен тәрбие керек.
Қазіргі өмірде
Бұл сөзді білім мен мамандықта жиі қолдануға болады. Мысалы, талантты оқушыға жақсы ұстаз, бағыт беретін тәлімгер керек; әйтпесе ол қабілетін толық дамыта алмайды. Сол сияқты жас спортшыны жаттықтырушысыз елестету қиын. Демек, жетістік тек қабілетке емес, қолдауға, тәрбиеге және дұрыс жетекшілікке де байланысты.
Baq tóri joqta ulan jetim.