Балапан ұяда не көрсе,
Ұшқанда соны іледі.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Балапан ұяда не көрсе, ұшқанда соны іледі деген мақал баланың мінезі, әдеті, тәрбиесі ең алдымен отбасында, әсіресе ата-ана мен жақын ортаның ықпалында қалыптасатынын білдіреді. Тура мағынасында құстың балапаны ұяда не үйренсе, өскенде соны қайталайды. Астарлы мағынасы да осы: бала кішкентай кезінен қандай сөз естіп, қандай қылық көрсе, есейгенде соны өміріне үлгі етеді. Сондықтан үлкендердің сөзі мен ісі бір-біріне сай болуы керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы "ұя" — отбасы, тәрбие ордасы. "Балапан" — жас бала, ал "ұшқанда" — есейіп, өз жолын тапқан кезі. "Іледі" сөзі үйрену, бойға сіңіру, қайталау мағынасын береді. Яғни, мақал құс тіршілігі арқылы адам өміріндегі тәрбиенің маңызын өте әсерлі жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Қазір де бұл мақал өз мәнін жойған жоқ. Мысалы, ата-ана баласының алдында дөрекі сөйлеп, өтірік айтып жүрсе, бала да соны қалыпты нәрсе деп қабылдауы мүмкін. Ал егер үйде сыйластық, еңбекқорлық, шыншылдық көрсетілсе, бала да сол қасиеттерді бойына сіңіреді.
Ushqanda sony iledi.