Ақымақ тойынса, туысқанын танымайды
Ақылды тойынса, тәубесінен жаңылмайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның ішкі мінезі тоқшылықта, молшылықта немесе жақсы жағдайда байқалатынын айтады. Ақымақ адам тойып, көңілі көтерілсе, өзіне жақын туысын да елемей, менмендікке салынады, яғни байлық пен тоқтық оны өзгертіп жібереді. Ал ақылды адам қанша дәулетке жетсе де, тәкаппарланбай, тәубесін сақтап, шүкіршіл күйінде қалады. Астарлы мағынасы — адамды байлық емес, ақыл мен тәрбие ұстап тұрады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тойынса» сөзі тек асқа қанып алу емес, жалпы молшылыққа, тоқшылыққа жетуді білдіреді. «Туысқанын танымайды» дегені — жақынын қадірлемеу, тамырын ұмыту, кісілік жолынан айнып кету. «Тәубесінен жаңылмайды» тіркесі ақылды адамның шүкір, сабыр, қанағат сияқты қасиеттерін сақтайтынын көрсетеді. Яғни екі қарама-қарсы образ арқылы мақалда адам мінезінің шынайы беті ашылады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өте өзекті. Мысалы, бір адам қызметте өсіп, табыс тапқан соң, бұрын көмектескен ағайын-туысын менсінбей кетсе, ол — мақалдағы «ақтымақ тойынса» дегенге келеді. Ал жетістікке жетсе де, ата-анасын, туысын ұмытпай, кішіпейіл қалпын сақтаған жан — ақылды адам. Мұндай сөз адамға тоқшылықта да адамдықты жоғалтпау керегін еске салады.
Aqyldy toıynsa, táýbesinen jańylmaıdy.