Ақылды адам айтқызбай біледі,
Ақсұңқар қаққызбай іледі.

Күнде бір мақал

«Ақылды адам айтқызбай біледі, Ақсұңқар қаққызбай іледі.» — мағынасы қандай?

Негізгі мағынасы

Ақылды адамға бәрін айтып түсіндірудің қажеті жоқ, ол жағдайды бір ишарадан, тіпті айтылмаған сөзден-ақ ұғады. Жақсы ақсұңқар да олжаны ұзақ қумай, иесінің қайта-қайта жұмсауын күтпей, бірден іліп әкетеді. Мақал зеректік пен ептілікті қатар қояды: ақылдылық — тез түсіну, шеберлік — дер кезінде қимылдау. Сонымен бірге айтқызып-айтқызып әрең түсінетін кісінің мінін де жанама сынайды.

Образдар мен теңеулер

Ақсұңқар — сұңқардың ақ түсті, ең сирек әрі қымбат түрі, ертеде ол хандар мен батырлардың құсы саналған. Құсбегі аңға шыққанда құсты қолынан ұшырады; жақсы сұңқар сол сәтте-ақ олжасын іледі, яғни тырнағымен шап беріп алады. «Қаққызбай» сөзі қағып-сілкіп, жұмсап әуре қылмай деген мағынаға жақын. Екі жол бір-біріне дәл сәйкес: айтқызбай — қаққызбай, біледі — іледі. Адамның ақылы мен құстың шапшаңдығы бір өлшемге қойылып, ұйқас мақалды есте қалдырады.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды зерек, түсінікті адамды мақтағанда айтады: біреу тапсырманы айтпай-ақ орындап қойса. Кейде керісінше, түсінбеген кісіге жанама сын ретінде: «Ақылды адам айтқызбай біледі ғой». Мұндай жағдайда интонациясы өткір, сондықтан үлкенге айтқанда абай болған жөн. Мысалы: «Қонақ келерін естіп, балам шәйді қойып, дастарқанды жайып қойыпты. Ақылды адам айтқызбай біледі».

Қолданылу жағдаяттары

— Ауылда шөп жинау кезінде жас жігіт атасы айтпай-ақ жаңбыр жауатынын сезіп, маяны жауып қояды.
— Шахмат жарысында оқушы бапкердің бір қарасынан-ақ ойынды қорғанысқа бұру керегін түсінеді.
— Тойда асаба той иесінің қабағына қарап, кешті созбай, уақтылы аяқтайды.

Бұл мақалдың мағынасы жасанды интеллекттің көмегімен жасалды. Қажет болған жағдайда түзетулер енгізіңіз.
Күнде бір мақал
Осындай мақалдар мағынасымен бірге күн сайын таңғы 09:00-де
Telegram-ды ашу
Ақылды адам айтқызбай біледі, Ақсұңқар қаққызбай іледі. — қазақша мақал
Жүктеу
Латын жазуында
Aqyldy adam aıtqyzbaı biledi,
Aqsuńqar qaqqyzbaı iledi.