Айдан ұл, Күннен қыз тудырады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ата-ананың баласы асыл, көрікті, тәрбиелі болсын деген ізгі тілегін білдіреді. Тура мағынасында ұлды айға, қызды күнге теңеп, екеуін де табиғаттағы ең жарық, ең әсем құбылыстармен салыстырады. Астарлы мағынасы — ұл да, қыз да елдің сәні, шаңырақтың нұры, отбасының қуанышы. Халық түсінігінде ай мен күн — сұлулықтың, жарықтың, жылылықтың нышаны. Сондықтан бұл сөз арқылы балаға деген сүйіспеншілік, үміт және оның болашағына артылған зор сенім көрінеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы ай — нәзіктік, көркемдік, сабыр мен салмақтың белгісі. Ол көбіне ұлдың қайсар, бірақ байыпты болуын меңзейді. Күн — жылылық, шуақ, мейірім мен өмір беруші күштің символы; бұл қыз баланың нұрлы, мейірбан, үйдің берекесі болуын танытады. Осы екі образ арқылы халық бала тәрбиесіндегі ең жоғары мұратты — көркем мінез, ізгілік, парасат пен әсемдікті жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ата-ана баласының сүйкімді, тәрбиелі, ақылды болып өсуін қалағанда айтылады. Мысалы, жаңа туған нәрестені көргенде үлкендер: «Айдан ұл, Күннен қыз тудырады» деп, сәбиіне ақжол тілек білдіреді. Бұл сөз баланы табиғаттың ең қымбат сыйындай қадірлеуді үйретеді.