Табиғат көріністері мен құбылыстары туралы 162
Табиғат көрінісі мен құбылыстары жайлы қазақ мақал-мәтелдері: ауа райы, жер-су, жел мен жаңбырға қатысты даналық.
162
Мақал-мәтел
32.5K
Қаралым
200
Орташа
Сұрыптау:
Пәле түбі - жұт.
**Негізгі мағынасы** «Пәле түбі – жұт» деген мақал кез келген үлкен апаттың, берекесіздіктің, қираудың соңы ауыр шығынға...
Сұлулық жерден өніп, көктен жауады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сұлулықтың, көркемдік пен әсемдіктің екі бастауы бар екенін аңғартады. Бір жағынан, сұлу...
Ел көшеді деп отыныңды тауыспа,
Жау келеді деп асыңды тауыспа.
Жау келеді деп асыңды тауыспа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды орынсыз үрейге берілмеуге, болашақты жамандықпен болжай бермей, бүгінгі барын ұқып...
Табиғат - тал бесік.
**Негізгі мағынасы** «Табиғат - тал бесік» деген мақал адам баласының өмірі табиғаттан басталатынын білдіреді. Тал бесі...
Сақырлаған сары аязда
Сары қамысты қыста,
Малыңа сая, өзіңе үй болады.
Сары қамысты қыста,
Малыңа сая, өзіңе үй болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қыстың қақаған суығында, қатты аязда қамыс та үлкен пайдаға жарайтынын айтады. Тура мағын...
Жаз сайға қонба,
Қонба қырға қонба.
Қонба қырға қонба.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жаз мезгілінде қонысты сайға да, қырға да орналастырма деген ой. Аста...
Арқада қыс болмаса, арқар ауып несі бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: Арқа өңірінде қыс қатты болмаса, арқар өз мекенін тастап, басқа жаққа а...
Қураған терек құлап тынады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қурап, қуаты кеткен терек ақырында құлап, өз тіршілігін тоқтатады. Аст...
Тұмаудың түбі - құрт,
Тұманның түбі - жұт.
Тұманның түбі - жұт.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал табиғаттағы не өмірдегі кіші белгіні дер кезінде байқап, оның үлкен апатқа ұласуын алдын...
Көшерін жел біледі,
Қонарын сай біледі.
Қонарын сай біледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өміріндегі көшу-қону, орын ауыстыру, қоныс таңдау сияқты істің алдын ала белгісіз, қ...
Күн батса, қойға соқпақ табылады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: күн батқан соң қойды қораға немесе өріске айдайтын соқпақ жол бірден та...
Күн түспеген үйге күшнәш түстенер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — күн түспейтін, жарық түспейтін үйде “күшнәш” түсте де кеш қарайғандай...
Ойда сиырдың мүйізі сырқыраса,
Қырда бұғының мүйізі сырқырайды.
Қырда бұғының мүйізі сырқырайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы жоққа жақын, өйткені сиырдың да, бұғының да мүйізі бірдей сырқырап ауыра...
Жартаста шөп болмайды,
Айнатазда шаш болмайды.
Айнатазда шаш болмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жартасқа шөп өспейді, ал айнатадай жылтыр, таза жерде шаш көрінбейді. А...
Көбік қарда түлкі ойнар,
Көк шалғында жылқы ойнар.
Көк шалғында жылқы ойнар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал табиғаттың әр құбылысы мен әр тіршіліктің өзіне лайық ортасы болатынын білдіреді. Тура ма...
Ең көп оқылған
Сулы жер құрақсыз болмас,
Таулы жер бұлақсыз болмас.
Таулы жер бұлақсыз болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал табиғаттағы әр нәрсенің өз сыры, өз жарасымы болатынын білдіреді. Су бар жерде құрақ өсед...
Ұшарын жел, қонарын сай біледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр істің, әр адамның өз жолы мен тұрақтайтын орнын алдын ала бір Алла емес, сол істің таб...
Жел дауылды шақырады,
Бұлт жауынды шақырады.
Бұлт жауынды шақырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр құбылыстың өз салдары бар екенін білдіреді. Тура мағынасында жел соқса, ауа райы өзгер...
Көлдің көркі - құрақ,
Таудың көркі - бұлақ.
Таудың көркі - бұлақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал табиғаттың әр бөлшегі өз орнымен сұлу екенін білдіреді. Көлдің сәнін келтіретін — оның жа...
Қыстағы қар - жерге ырыс,
Жаздағы ылғал - елге ырыс.
Жаздағы ылғал - елге ырыс.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қыста жауған қар жерді ылғалдандырып, көктемгі егінге нәр береді; жазда...
Бұл бөлімде табиғат көріністері мен құбылыстары туралы қазақ мақал-мәтелдері жинақталған. Халық желдің мінезін, бұлттың көшін, жаңбыр мен қардың ырғағын, күннің шуағын бақылап, тіршілік тәжірибесін қысқа да нұсқа нақылға айналдырған.
Мұндай мақал-мәтелдер ауа райын болжау, жыл мезгілдерін тану, жер мен су қадірін түсіну сияқты ойларды жеткізеді. Табиғатқа құрмет, еңбек пен шаруашылықтың үйлесімі, сақтық пен үнемшілдік секілді құндылықтар да осы нақылдар арқылы көрінеді.
Категория мәтіндері балаларға да, ересектерге де табиғат тілін ұғындырып, ұлттық дүниетанымды кеңейтеді. Табиғатқа қатысты мақалдарды оқу — қазақтың өмір салты мен байырғы байқағыштығын танудың тиімді жолы.
Мұндай мақал-мәтелдер ауа райын болжау, жыл мезгілдерін тану, жер мен су қадірін түсіну сияқты ойларды жеткізеді. Табиғатқа құрмет, еңбек пен шаруашылықтың үйлесімі, сақтық пен үнемшілдік секілді құндылықтар да осы нақылдар арқылы көрінеді.
Категория мәтіндері балаларға да, ересектерге де табиғат тілін ұғындырып, ұлттық дүниетанымды кеңейтеді. Табиғатқа қатысты мақалдарды оқу — қазақтың өмір салты мен байырғы байқағыштығын танудың тиімді жолы.