Сақтық туралы 840
Сақтық туралы мақал-мәтелдер қауіптен сақтану, ойлы әрекет ету және алдын ала қамданудың мәнін үйретеді.
840
Мақал-мәтел
206.9K
Қаралым
246
Орташа
Сұрыптау:
Азу тісі қаладай:
жабуы жамшыдай,
құйрығы қамшыдай,
бура сойған не сұмдық!
жабуы жамшыдай,
құйрығы қамшыдай,
бура сойған не сұмдық!
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай алып, айбарлы көрінгенмен, іші қауіпті, мінезі қатерлі адамды не құбылысты әшкере...
Шайтанның шатағынан,
Ханның қаһарынан сақтан.
Ханның қаһарынан сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды екі түрлі қатерден сақ болуға үндейді: біріншісі — шайтанның шатағы, яғни азғыруы...
Қашқанды қума.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қашып бара жатқан адамды соңынан қуып бармау. Астарлы мағынасы — асығы...
Бұлт шығып, жаңбыр жаумай елді алдайды,
Әйелдің айлакері ерді алдайды.
Әйелдің айлакері ерді алдайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сыртқы белгіге алданып қалмауды ескертеді. Тура мағынасында: аспанда бұлт қоюланып, жаңбы...
Қысқы шілдеде ну сақта,
Жазғы шілдеде су сақта.
Жазғы шілдеде су сақта.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қыс кезінде отын мен азықты, ал жаздың аптап ыстығында су қорын алдын...
Дау айтысады, жау атысады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөзге келіп қалған адамдардың дауы ұзаққа созылса, ақыры ұрыс-керіске, тіпті күш қолдануғ...
Жазғытұрымғы жел жардай атанды жығады.
**Негізгі мағынасы** Жазғытұрымғы желдің күші ерекше болады деген ой айтылады. Мұндағы тура мағына — көктемге таяу, ауа...
Жасқаншақтың көзі сау.
**Негізгі мағынасы** «Жасқаншақтың көзі сау» деген мақал тура мағынасында қорқақ, именшек адамның көзіне бірден ештеңе...
Абайлап ұшпаған құс қанатын қайырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: құс тым асығып, абайламай ұшса, қанатын зақымдап алуы мүмкін. Астарлы м...
Түйені жыңғылмен айдамайды,
Кендірмен байламайды.
Кендірмен байламайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал үлкен істі, ірі нәрсені әлсіз немесе орынсыз құралмен басқаруға болмайтынын білдіреді. Тү...
Қыста жалаңаш жатпа,
Жазда өзің білесің.
Жазда өзің білесің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды алдын ала қам жасап, сақ жүруге үндейді. Тура мағынасы: қысқы суықта жалаңаш жатуғ...
Түйе қараған жауға жолығар,
Сиыр қараған тойға жолығар.
Сиыр қараған тойға жолығар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр түліктің өз мінезі мен табиғатына қарай тағдырын, бағытын бейнелейді. Түйе көбіне алыс...
Соқырдан қарауыл қойсаң,
Жұртыңды жауға алдырар.
Наданнан қарауыл қойсаң,
Еліңді дауға қалдырар.
Жұртыңды жауға алдырар.
Наданнан қарауыл қойсаң,
Еліңді дауға қалдырар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: егер күзетшіге көзі көрмейтін соқыр адамды немесе білімсіз наданды қойс...
Құлағы сақтың ойы сақ.
**Негізгі мағынасы** Құлағы сақ адам — айналасындағы дыбысқа, сөзге, белгіге мұқият қарайтын, бәрін аңғарып отыратын ад...
Белден бөгіп, белшеден батқан.
**Негізгі мағынасы** «Белден бөгіп, белшеден батқан» деген мақал адамның бір іске, қиындыққа немесе берекесіз күйге әбд...
Ең көп оқылған
Жел тұрмаса, шөптің басы қимылдамайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал кез келген оқиғаның, сөздің не әңгіме-өсектің артында белгілі бір себеп болатынын білдіре...
Ит үреді, керуен көшеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ит қанша үрсе де, керуен өз жолымен жүре береді. Астарлы мағынасы: біре...
Жау жағадан алғанда,
Бөрі етектен алады.
Бөрі етектен алады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қиын-қыстау шақтағы қос қысымды білдіреді. Тура мағынасында жау жағадан, бөрі етектен тар...
Битке өкпелеп тоныңды отқа жақпа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ұсақ, мәнсіз реніштің кесірінен өзіңе үлкен зиян келтірме дегенді білдіреді. Тура мағынас...
Жел дауылды шақырады,
Бұлт жауынды шақырады.
Бұлт жауынды шақырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр құбылыстың өз салдары бар екенін білдіреді. Тура мағынасында жел соқса, ауа райы өзгер...
«Сақтық туралы» мақал-мәтелдер адамның қауіп-қатерді алдын ала болжап, әр істі ойланып атқаруына үндейді. Бұл санаттағы нақыл сөздер өмірде асығыстықтың орнына байыппен қадам жасауды, сақтансаң — сақтайтынын, ал немқұрайдылықтың өкінішке апаратынын еске салады.
Сақтыққа қатысты мақалдар тұрмыста да, жолда да, сөз бен істе де қырағылық қажет екенін көрсетеді. Олар жауапкершілік, тәртіп, қауіпсіздік, жоспарлау сияқты құндылықтарды дәріптеп, адамды өзіне де, айналасына да зиян келтірмей, ұқыпты өмір сүруге тәрбиелейді.
Сақтыққа қатысты мақалдар тұрмыста да, жолда да, сөз бен істе де қырағылық қажет екенін көрсетеді. Олар жауапкершілік, тәртіп, қауіпсіздік, жоспарлау сияқты құндылықтарды дәріптеп, адамды өзіне де, айналасына да зиян келтірмей, ұқыпты өмір сүруге тәрбиелейді.