Жүйріктен жүйрік озады жарыстырса,
Сұлудан сұлу озады салыстырса.
«Жүйріктен жүйрік озады жарыстырса, Сұлудан сұлу озады салыстырса.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Жүйрікті жарысқа қоссаң, одан да жүйрігі шығады, сұлуды салыстырсаң, одан да сұлуы табылады. Мақал ешкім де, ештеңе де теңдессіз емес екенін айтады: әр мықтының үстінде одан мықтысы бар. Ол өзін не өзінікін ең жақсы деп мақтанатындарға ескерту береді. Екінші қыры — салыстыру махаббатқа зиян: сүйгеніңді өзгемен салыстыра берсең, әрдайым одан артығы табылады, ал көңіл тынбайды.
Образдар мен теңеулер
Жүйрік — бәйгеде озатын жылдам ат; қазақ үшін жақсы ат — мақтаныш, абырой белгісі. Бәйгеде бір ауылдың үздік аты басқа ауылдың тұлпарына жолығып, жеңіліп жатады. Сұлу қыз да сол ат сияқты бәйгеге түскендей бейнеленеді, бірақ оның жарысы — салыстыру. Екі жолдың құрылымы бірдей: «...-дан ... озады», ал соңындағы «жарыстырса» мен «салыстырса» ұйқасып, ойды түйіндейді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды өзін не өз адамын, атын, баласын теңдессіз деп мақтанған адамға жұмсақ ескерту ретінде айтады. Кейде жарыста жеңілген адамды жұбату үшін де қолданады: сенен озған да бір күні өзінен озғанды кездестіреді. Мысалы, аудандық жарыста жеңіп, «маған тең келер ешкім жоқ» деген баласына әкесі: «Жүйріктен жүйрік озады жарыстырса» деп ескертті.
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылдағы бәйгеде үш жыл қатарынан озған ат көрші ауылдың тайынан жеңілгенде, иесіне ақсақал осы мақалды айтып жұбатты.
— Әйелін басқа келіндермен салыстыра беретін жігітке ағасы осы мақалды айтып, бұл әдетін тастауға кеңес берді.
Sulýdan sulý ozady salystyrsa.