«Қас жүйрікте сын болмас, Қас сұлуда мін болмас.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, нағыз жүйрік аттың шабысы мінсіз, ал шын сұлу адамның келбеті көзге бірден түсіп, кемшілігі байқалмайды. Астарлы мағынасы — табиғатынан дара туған, шынайы биік қасиеті бар нәрсені сынап-мінеу қиын. Яғни, ерекше дарын, айқын сұлулық немесе кемелдік көпшіліктің талқысынан да, ұсақ міннен де жоғары тұрады. Мұнда «қас жүйрік» пен «қас сұлу» — ең таңдаулы, ең жетілген деген ұғымды білдіреді.
Образдар мен теңеулер
«Жүйрік» — шапшаңдық, озықтық, шеберлік белгісі. «Сын болмас» деуі оның шабысына мін тағу қиын екенін көрсетеді. Ал «сұлу» — көркімен елді тамсандырған адам бейнесі. «Мін болмас» тіркесі сыртқы не ішкі кемшілік байқалмайтын, мінсіздікке жуық болмысты аңғартады. Екі образ да қазақ танымындағы шынайы асыл қасиетті әсірелеп, биік өлшеммен суреттейді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал дарын иесін, талантты адамды немесе ерекше көрікті нәрсені сипаттағанда қолданылады. Мысалы, бір оқушы математикадан өте мықты болып, күрделі есептерді қиналмай шығарып отырса, мұғалім: «Қас жүйрікте сын болмас» деп оның қабілетін жоғары бағалайды. Сондай-ақ мінсіздей көрінген өнер туындысын не келісті адамды сипаттағанда да айтылады.
Qas sulýda min bolmas.