Қарау адам күншіл,
Мекер адам міншіл.
«Қарау адам күншіл, Мекер адам міншіл.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Мақал екі жаман мінезді және олардың туындысын қатар қояды. Қарау, яғни сараң, қолы қысқа адам өзгенің ырысын көре алмайды, біреудің байығанына іштей күйеді, сондықтан күншіл болады. Мекер, яғни қу, айлакер адам ешкімге сенбейді, бәрінен кемшілік іздейді, сондықтан міншіл келеді. Мақал бір кемшілік екіншісін туғызатынын байқатады: сараңдық күншілдікке, қулық міншілдікке жетелейді. Сырттан қарағанда әр түрлі кемшілік, бірақ түбі бір — тар пейіл.
Образдар мен теңеулер
«Қарау» қазақ тілінде сараң, пейілі тар, мейірімсіз адамға айтылады, «қарау бай» деген тіркес жиі кездеседі. «Мекер» — қу, айлакер, алдамшы. «Күншіл» — біреудің бағын көре алмайтын, «міншіл» — бәрінен мін тауып отыратын. Мақал төрт сындық сөзден тұрады да, екі жолға қос-қостан бөлінеді. «Күншіл» мен «міншіл» бір жұрнақпен жасалып, ұйқасып тұр. Мұндай қысқа, сөз тізбегіндей құрылым халық мінездемесіне тән: аз сөзбен адамның портреті жасалады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Біреудің жетістігін көре алмай, оған мін тағып отыратын адамды сипаттағанда, көбіне сырттай айтылады. Үні — сын, кейде мысқыл. Адамның бетіне айтса, дауға айналуы мүмкін. Мысалы: «Көршісі жаңа үй салғалы бері бәрін сынап жүр, есігі қисық, терезесі тар дейді. Қарау адам күншіл, мекер адам міншіл».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылда бір кісі көршісінің мол өнім алғанын көріп, оның жерін, тұқымын жамандай бастағанда, ақсақал мақалды айтып тоқтатады.
— Тойдан кейін бір туысы дастарханнан, асабадан, әншіден мін тауып отырғанда, әпкесі сыбырлап інісіне осы сөзді айтады.
Meker adam minshil.