Аштың ақылы болмас,
Тоқтың қайғысы болмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал аш адамның ойы да, шешімі де толық болмайтынын меңзейді. Аштық адамды әлсіретіп, сабырын азайтады, сондықтан ол байыпты ойлай алмайды. Ал тоқ, дәулетті адамның қайғысы жеңілдеу көрінеді, өйткені оның негізгі мұқтажы өтелген. Астарлы мағынасы — адамның тұрмыс күйі мінезі мен көңіл күйіне тікелей әсер етеді; қарны тоқ, көңілі жай адам ғана жақсы ойлап, дұрыс іс істей алады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы "аш" — тек қарын ашу емес, таршылық, мұқтаждық, қысылтаяң күйдің белгісі. "Тоқ" — молшылық, қанағат, тыныш тіршілік ұғымын білдіреді. "Ақыл" мен "қайғы" қарама-қарсы қойылып, адамның ішкі әлемі мен тұрмыс жағдайы салыстырылады. Яғни, аштық ақылды тұмандатса, тоқтық көңілге жұбаныш береді деген ой бар.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, күні бойы тамақ ішпей жұмыс істеген адам ашуланып, қате шешім қабылдауы мүмкін. Сондықтан мектепте, жұмыста не сапарда уақытында тамақтанып, денені күту — ойдың да, істің де дұрыс болуына көмектеседі.
Toqtyń qaıǵysy bolmas.