Жақсылық қылсаң - өзіңе,
Жамандың қылсаң - өзіңе,
Аспанға қарап оқ атсаң,
Қайтып тиер өзіңе.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның жасаған ісі, түбі, өзіне қайта оралатынын айтады. Жақсылық істесең, оның игілігін өзің көресің; жамандық жасасаң, зияны да өз басыңа тиеді. Адамның сөзі, әрекеті, ниеті тек сыртқа кетпейді, өмірде міндетті түрде салдар береді. Яғни, біреуге істегенің ақырында өзіңнің тағдырыңа әсер етеді.
Образдар мен теңеулер
«Аспанға қарап оқ ату» — орынсыз, ойланбай істелген әрекеттің бейнесі. Оқ аспанға тисе де, қайта жерге түседі, сондықтан ол өзіңді жаралауы мүмкін деген астар бар. Бұл жерде аспан — биік, қол жетпейтін күш сияқты көрінгенімен, шын мәнінде әр ісіңнің жауапкершілігі өзіңе қайтып келеді деген ой берілген. Мақал халықтың себеп пен салдар туралы терең түсінігін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал әлеуметтік ортада, жұмыста, отбасында өте орынды. Біреуге жақсы сөз айтып, қолдау көрсетсең, сен де сый-құрмет көресің; ал өсек айтып, өзгені кемсітсең, кейін соның кері әсері өзіңе тиеді. Мысалы, қызметкер әріптесіне көмектесіп, жұмысты адал атқарса, ұжымда беделі өседі. Сондықтан бұл мақал адамды ізгілікке, жауапкершілікке шақырады.
Jamandyń qylsań - ózińe,
Aspanǵa qarap oq atsań,
Qaıtyp tıer ózińe.