Жақсыға жалынсаң, кешірер,
Болатты жанысаң, өтер,
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал екі ойды қатар айтады. Біріншісі: жақсы, кең пейілді адамнан кешірім сұрап, иілсең, ол кешіре біледі. Яғни, адамгершілігі мол жан кек сақтамай, түсіністік танытады. Екіншісі: болатты жанысаң, өткірленеді; демек, еңбек пен қайталау арқылы нәрсе де, адам да шыңдалады. Астарлы мағынасы — кешірім мен мейірім адам қарым-қатынасын түзесе, талап пен жаттығу істің сапасын арттырады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «жақсыға жалынсаң» дегені — ізетпен, шын көңілмен өтініш айту. Мұндағы «жақсы» — жүрегі жұмсақ, кешірімді адам бейнесі. Ал «болатты жанысаң» деген тіркес темірді қайрап, өткір қылу әрекетін білдіреді. Болат — берік, мықты нәрсенің символы, ал оны жаныу — еңбектің, тәрбиенің, тәжірибенің күші. Осы арқылы халық адам да, мінез де, өнер де шыңдалатынын меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал қателескен адамнан кешірім сұрау мен еңбекте шынығу туралы айтылады. Мысалы, жұмыс орнында біреу қателік жіберсе, оны түсініп, дұрыс жолмен ескерту жасаса, арадағы сыйластық сақталады; ал жаңа қызметкер тәжірибе жинап, тапсырманы қайта-қайта орындаса, шеберлігі артады.
Bolatty janysań, óter,