Жақсы қыз біреу келсе, есік ашар,
Жаман қыз біреу келсе, төрге қашар.
Jaman qyz bireý kelse, tórge qashar.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қыз баланың мінезі мен тәрбиесін салыстырып тұр. Жақсы қыз келген адамды жатсынбай, сәлемі түзу, ілтипаты мол, қонаққа құрмет көрсете алады. Ал жаман қыз өз үйіне келген адамнан именіп, қонақ күтудің жолын білмей, орынсыз қылық танытады. Астарлы мағынасы — адамның көркі сыртқы бейнесінде емес, әдеп, сыйластық, мәдениетінде екенін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «есік ашар» сөзі — кең пейіл, қонақжай мінездің белгісі. Ал «төрге қашар» тіркесі — орынсыз сасқалақтау, қонақтан имену, тәрбиенің кемдігін білдіреді. «Есік» пен «төр» — үй ішіндегі екі түрлі тәртіпті көрсететін образдар: есік жақ ашықтықты, төр құрмет пен жөн білуді аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамның тәрбиесін, ортадағы жүріс-тұрысын бағалағанда қолданылады. Мысалы, қонақ келгенде бір қыз жылы амандасып, шай ұсынып, сыпайы сөйлесе, оны үлкендер «тәрбиелі екен» деп мақтайды. Ал селқос, қонаққа мән бермейтін адамға осы мақал арқылы ескерту жасалуы мүмкін.