Ұлы жүзді қауға беріп, малға қой,
Орта жүзді қамшы беріп, дауға қой,
Кіші жүзді найза беріп, жауға қой.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал үш жүздің ел ішіндегі орны мен мінезін бейнелі түрде көрсетеді. Тура мағынасында әр жүзге әртүрлі құрал беріліп, оны өзіне лайық іске жұмсау айтылғандай көрінеді. Астарлы мағынасында Ұлы жүз — шаруашылыққа, мал қамына, Орта жүз — билік, дау шешу, сөз ұстау ісіне, Кіші жүз — жаугершілік, ел қорғау, ерлікке бейім деген халықтық түсінік берілген. Яғни, әр ру-тайпаның елге тигізер қызметі, болмысы мен тарихи орны бөлек болғанын танытады.
Образдар мен теңеулер
«Қауға» — мал суаратын, шаруашылыққа қажет құрал, сондықтан Ұлы жүздің ел ішіндегі береке-бірлікке, тұрмыс-тіршілікке жақындығын аңғартады. «Қамшы» — тәртіп, билік, тоқтам, дауды сөзбен шешу сияқты ұғымдарды білдіреді. «Найза» — жаудан қорғану, ерлік пен батырлықтың нышаны. Бұл образдар қазақ қоғамындағы еңбек, билік және қорғаныс қызметтерін айқын ажыратып көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал үш жүзді бір-бірінен жоғары не төмен қою үшін емес, қазақ халқының тарихи бірлігі мен қызметінің алуан екенін түсіндіру үшін айтылады. Мысалы, мектептегі тарих сабағында ұстаз үш жүздің ел ішіндегі рөлі туралы сөйлеп, әрқайсысының қоғамға қосқан үлесін осы мақал арқылы түсіндіре алады.
Orta júzdi qamshy berip, daýǵa qoı,
Kishi júzdi naıza berip, jaýǵa qoı.