Ұлға отыз үйден тыйым,
Қызға қырық үйден тыйым.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ұл мен қыз тәрбиесінің өте жауапты іс екенін білдіреді. Тура мағынасында, балаға бір ғана үй емес, айналасындағы көпшілік те тыйым айтып, жөн сілтеп отыруы керек деген ой жатыр. Астарлы мағынасы — ұл мен қыздың мінезі, әдебі, сөзі, ісі тек ата-ананың ғана емес, бүкіл елдің назарында болуға тиіс. Қазақ қоғамы қыз баланың ибасы мен ұл баланың намысын ерекше қастерлеген, сондықтан олардың теріс жолға түспеуін көпшілік болып қадағалаған.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «отыз үй», «қырық үй» — нақты сан емес, көптіктің белгісі. Яғни, ұлға да, қызға да тек отбасы емес, көрші-қолаң, ауыл-аймақ, ағайын-туыс бәрі ықпал етуі керек дегенді аңғартады. «Тыйым» сөзі шектеу ғана емес, тәртіп, әдеп, жауапкершілік, ұят секілді қасиеттерді үйрету мағынасында қолданылған.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өз мәнін жойған жоқ. Әсіресе бала тәрбиесінде ата-ана, мектеп және қоғам бірлесе әрекет етуі қажет. Мысалы, жасөспірім интернетте орынсыз әрекетке бейімделсе, оны тек ата-анасы емес, ұстазы мен үлкендер де дұрыс жолға бағыттап, әдеп пен жауапкершілікті түсіндіруі керек.
Qyzǵa qyryq úıden tyıym.