Туғаныңмен сыйласпасаң,
Кең дүниеге сыймассың.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ең алдымен жақын туған-туысқа құрмет көрсетудің маңызын айтады. Адам өз ағайынымен, бауырымен сыйласпаса, ішкі тәртібі мен мінезі де кемел болмайды деген ой бар. Туғаныңмен татулық сақтай алмаған жанның ел ішінде, кең ортада да орны берік бола қоймайды. Яғни, сыйластық ең әуелі өз үйіңнен, өз қаныңнан басталуы керек.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «туғаның» — тек туыстық қана емес, ең жақын адамдар, өзіңе тірек болатын жандар. Ал «кең дүние» — үлкен қоғам, ел ішіндегі қарым-қатынас, өмірдің кең өрісі. «Сыймассың» деген сөз тура мағынада емес, астарлы мағынада қолданылады: мұнда адамның беделі, орны, сыйы болмайды дегенді білдіреді. Яғни, үй ішіндегі сыйластық — адамның бүкіл өміріне өлшем.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал отбасыдағы, туыстар арасындағы түсіністікке қатысты жиі айтылады. Мысалы, мереке не ас кезінде туыстар бір-бірін тыңдамай, өкпе-ренішке барса, үлкендер: «Туғаныңмен сыйласпасаң, кең дүниеге сыймассың» деп сабырға шақырады. Бұл сөз адамға алдымен жақынын қадірлеуді, содан кейін ғана көпшілікпен жарасымды болуды еске салады.
Keń dúnıege syımassyń.