Төбелеске бергісіз араша бар,
Ағайынға бергісіз жаңаша бар.
Aǵaıynǵa bergisiz jańasha bar.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қиын сәтте ара түсіп, дауды тоқтататын сабырлы, ақылды сөздің кейде күштен де үстем болатынын аңғартады. «Төбелеске бергісіз араша» дегені — жанжалға ұласқалы тұрған істі бір ауыз уәжбен, байыппен тоқтату үлкен іс деген сөз. Ал «ағайынға бергісіз жаңаша» тіркесі кейде туыстан кем болмайтын, қайта кей жағдайда одан да пайдалы болатын жаңа таныс, жаңа орта, жаңа қарым-қатынас бар екенін меңзейді. Яғни адамға тек туыстық емес, татулық пен түсіністік те тірек болады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «төбелес» — ашу, қақтығыс, берекесіздік бейнесі. «Араша» — бітім, парасат, мәміле символы. Ал «ағайын» — жақындық пен сүйеніштің дәстүрлі өлшемі. «Жаңаша» сөзі жаңа адам, жаңа байланыс, жаңа жақсылық мағынасында қолданылып, өмірде күтпеген жерден табылатын демеу мен ниетті білдіреді.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал адамдар арасындағы дау-дамайды ақылмен шешу және жақсы қарым-қатынастың қадірін білу туралы айтылады. Мысалы, жұмыста екі әріптес ренжісіп қалғанда, бір әріптестің сабырлы араласуы үлкен жанжалдың алдын алса, сол — «төбелеске бергісіз араша» болады.