Тіл - бұлбұл,
Көңіл - бақша,
От - қорған.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам ішкі дүниесі мен сыртқы болмысының мәнін салыстырып тұр. Тіл — бұлбұл, яғни адамның сөзі әсем, сазды, әсерлі болса, айналасына жылулық таратады. Көңіл — бақша: адамның жүрегі мен пейілі күтім көрсе, гүлдей жайнап, береке мен ізгілікке толады. От — қорған: үйдің оты жылу мен тіршілік көзі ғана емес, отбасының берік тірегі, қауіптен сақтайтын қасиетті ұйытқысы.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы бұлбұл сөзі әдемі үнді, көркем тілді бейнелейді. Бақша образы көңілдің баппен өсетінін, мейірім мен жақсы ойсыз көркеймейтінін аңғартады. Ал от — қарапайым жылу емес, шаңырақтың берекесін сақтайтын, үйді бүтін қылатын құтты күш. Үшеуі бірге адамды сөзге ұқыпты болуға, жүректі таза ұстауға, үйдің ынтымағын қадірлеуге үндейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе отбасылық қарым-қатынас пен мәдени сөйлеуде орынды қолданылады. Мысалы, бір адам жұмсақ сөйлеп, жақындарының көңілін таба білсе, «тілі бұлбұлдай екен» деп айтады. Ал үй ішіндегі татулық сақталса, үлкендер «көңіл бақшадай күтімді болсын, отың өшпесін» деп бата береді.
Kóńil - baqsha,
Ot - qorǵan.