Су бергеннің сауабы бар,
Су төккеннің сұрауы бар.

Негізгі мағынасы

Шөлдеген адамға су берген кісінің сауабы бар, ал суды босқа төккеннің сұрауы бар: ол бір күні есебі сұралатын іс саналған. Сусыз далада тамшы су — тіршілік, сондықтан халық оны берудің де, ысырап етудің де салмағын осылай таразылаған. Мақал жақсылықтың ізі қалатынын, ал игілікті бекер шашудың жауапсыз қалмайтынын айтады. Кең мағынада су орнына кез келген несібе — нан, ас, уақыт, ырыс тұруы мүмкін.

Образдар мен теңеулер

Су қазақ тұрмысында қасиетті: құдық қазу, жолаушыға су беру ең сауапты іс саналған, суды былғау әдепсіздік болған. Сауап — жақсы іс үшін берілетін ақырет сыйы деген діни ұғым, ал сұрау — істің есебінің сұралуы. Екі жол параллель құрылған: «су берген — су төккен», «сауабы бар — сұрауы бар». «Сауап» пен «сұрау» сөздерінің бас дыбыстары да үндес, ой қысқа әрі нық естіледі.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды балаға суды, нанды ысырап етпеуге үйреткенде, не біреуге жәрдем бергенді мақтағанда айтады. Үлкендердің жұмсақ ескертуі, ақылы реңкінде естіледі. Байқаусызда кесесін төгіп алған кішкене балаға қатаң айту орынсыз, ол қорқыту болып шығады. Мысалы: «Шүмекті ашық қалдырып кеттің бе? Су бергеннің сауабы бар, су төккеннің сұрауы бар».

Қолданылу жағдаяттары

— Жолда тоқтаған жүргізуші шөлдеген жолаушыға бір бөтелке су бергенде, жанындағы әйелі мақалды жымиып айтты.
— Ас үйде қызы шайды төгіп-шашып ойнағанда, әжесі мақалды айтып, судың да, астың да қадірін түсіндірді.
— Құдықтан шелекпен су тасып, жартысын жолда шайқап төгіп келген немересіне атасы мақалды айтты.