Шөпте селеу жаман,
Адамда тілеу жаман.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: шөптің арасындағы селеу атымен белгілі арамшөп егінге де, жайылымға да кедергі келтіреді. Астарлы мағынасы: адам үшін ең жаманы — біреуге жаман тілек тілеу, көреалмаушылық пен іштарлыққа салыну. Халық «тілеу» сөзін тек сөз ретінде емес, жүректегі ниет, пиғыл деп түсінеді. Сондықтан жақсы ой, ақ ниет адамды көркейтсе, жаман тілек адамның өзіне де, айналасына да зиян әкеледі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «шөпте селеу» — пайдалы өсімдіктің арасында өсіп, оны тоздыратын керексіз нәрсенің бейнесі. Ол арам ниетті, ел ішіне іріткі салатын мінезді меңзейді. Ал «адамда тілеу жаман» дегені — адамның ішкі дүниесі таза болмаса, сөзі де, ісі де оңалмайтынын білдіреді. Яғни сыртқы сұлулықтан бұрын, ниеттің тазалығы маңызды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік ортада, жұмыста немесе достық қатынаста жиі еске алынады. Біреудің табысына қызғанып, жаман сөз айту немесе әдейі кедергі жасау — осы мақал айтатын жаман тілеудің көрінісі. Мысалы, әріптесіңнің жетістігін көре алмай, оның жобасын әдейі сынап, қолдаудың орнына іріткі салсаң, бұл жақсы мінез емес. Мұндайда халық даналығы адамды өз ниетін түзеуге шақырады.
Adamda tileý jaman.