Шешеннің сөзі - мерген,
Шебердің көзі - мерген.

Негізгі мағынасы

Шешеннің сөзі мерген сияқты нысанаға дәл тиеді, шебердің көзі мерген сияқты өлшемді дәл табады. Шешен бір ауыз сөзбен даудың түйінін шешіп, қарсыласының осал жерін табады; шебер көзбен мөлшерлеп, ағашты, теріні, күмісті дәл кеседі. Мақал екі өнердің де негізі — дәлдік екенін айтады: көп сөз емес, орнына түскен сөз; көп кесу емес, дәл кесу.

Образдар мен теңеулер

Мерген — садақты, кейін мылтықты дәл ататын аңшы. Дала өмірінде мергендік — күнкөріс пен ерліктің белгісі. Мақалда бұл сөз сын есімдей қолданылып, сөзге де, көзге де қосылған: сөз оқ сияқты атылады, көз оқ сияқты нысана табады. Шешен мен шебер, сөз бен көз — үндес қатар сөздер, ал «мерген» қайталанып, екі жолды бір ойға байлайды.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды біреудің дәл айтылған сөзін не дәл істелген ісін мақтағанда айтады. Ұстаның бір көргеннен өлшемді тапқанын, шешеннің бір ауыз сөзбен дауды тоқтатқанын көргенде естіледі. Көбіне таңдану, мақтау реңкімен айтылады. Мысалы: «Сызғышсыз кесті, бір миллиметр де қатесі жоқ — шебердің көзі мерген».

Қолданылу жағдаяттары

— Ауыл зергері өлшеусіз-ақ қыздың білезігін дәл жасағанда, анасы «Шебердің көзі мерген» деп таңданады.
— Құдалықта жігіт жағының ақсақалы бір ауыз әзілмен шиеленісті сейілткенде, қыз жағы «Шешеннің сөзі мерген екен» деп риза болады.