«Саудагер ажарын сатады, Сұрамсақ назарын сатады.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Саудагер тауарын өткізу үшін жүзін жайдары ұстап, жылы сөйлеп, сырт келбетімен сатып алушыны тартады: оның сатқаны — ажары, күлкісі. Сұрамсақ, яғни біреуден үнемі бірдеңе сұрай беретін адам, мұңды, үміт күткен көзқарасымен адамның көңілін жібітуге тырысады: оның сатқаны — назары. Мақал адамдардың өз мақсатына жету үшін сырт көрінісін, көзқарасын құрал ететінін байқатады. Онда жеңіл мысқыл бар: екеуі де шын құндылық емес, әсер сатады.
Образдар мен теңеулер
Ажар — бет-жүздің көркі, шырайы, жайдары түр. Назар — көз қарасы, көңіл аудару. Мақал екі сөзді «ажар — назар» деп ұйқастырып, екі адамның бейнесін бір қалыпқа құяды. Саудагердің жылы шырайы мен сұрамсақтың жалынышты көзқарасы сатылмайтын нәрсе сияқты, бірақ мақал оларды «сатады» деп көрсетеді. Осы етістік бүкіл ойды мысқылға айналдырады: адамның жүзі мен көзі де тауарға айналуы мүмкін.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақал жалған жайдарылық пен жалынышты түрдің артында есеп жатқанын байқағанда айтылады. Үні — мысқыл, байқағыштық. Мысалы, базардағы сатушының күлімдеп сөйлегеніне алданбауды ескертіп, ана қызына: «Саудагер ажарын сатады, сен тауарына қара» дейді. Шын мұқтаж адамның көмек сұрауын келеке ету үшін айту орынсыз.
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылға келген жәрмеңкеде әр сатушының күлімдеп шақырғанын көрген әке ұлына мақалдың алғашқы жолын айтып, тауарды тексеруді үйретті.
— Ағайын арасындағы әр жиында жалынышты түрмен ақша сұрай беретін жиен туралы нағашылары осы сөзді айтты.
Suramsaq nazaryn satady.