Өзекті жанға бір өлім.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Өзекті жанға бір өлім» деген мақалдың тура мағынасы — тірі пенде болған соң, әр адамға бір-ақ рет келетін өлім бар. Астарлы мағынасы — өмірдің өткінші екенін, адам басына қандай жағдай түссе де, соңғы шындықтың бір екенін еске салады. Сондықтан бос қорқынышқа берілмей, өмірді мәнді өткізу, ар-намысты сақтап, қиындықта қаймықпау керек деген ой айтылады.
Образдар мен теңеулер
«Өзекті жан» тіркесі — жан иесі, тіршілік иесі деген ұғымды білдіреді. Мұндағы «бір өлім» — адам тағдырының бәріне ортақ, бұлжымайтын ақиқат. Мақал өмірді қысқа, ал адам ғұмырын шектеулі етіп көрсетіп, пендені тәубеге, сабырға және жауапкершілікке шақырады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал адамға маңызды нәрсені кейінге қалдырмауды, тәуекел мен қорқынышты жеңуді еске салады. Мысалы, ауыр ауруға шалдыққан адам немесе қауіпі бар істің алдында тұрған кісі «бәрібір бір өмір, батыл қадам жасау керек» деп, жүрегін қайрап, өмірін түзетуге бел байлауы мүмкін. Бұл сөз адамды үрейден емес, парасаттан әрекет етуге үндейді.