«Өлімнен басқаның бәріне асық.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Мақал істі кейінге қалдырмауға, уақытты бағалауға шақырады. Тура мағынасы: өлімнен басқа нәрсенің бәріне асық, яғни тіршілікте қолға алған әр ісіңді дер кезінде тындыр, асықпайтын жалғыз нәрсе — өлім. Астарлы мағынасы — өмір қысқа, ертеңге кепіл жоқ, сондықтан жақсы іс, парыз, қарыз, ата-ананың көңілін табу сияқты нәрселерді «кейін» деп созбаған жөн. Мақалдың өлімді ғана бөліп алуы оған жеңіл әзіл аралас салмақ береді.
Образдар мен теңеулер
«Өлім» мұнда өмірдің шегі, ең соңғы нүкте ретінде алынған. «Асық» — бұйрық райдағы етістік: «асығып істе, кешіктірме» деген үндеу. Мақал бір ғана ерекшелікті атау арқылы қалған нәрсенің бәрін қамтиды: өмірдегі істің бәрі шектеулі уақыт ішінде орындалуы керек. Бұл қазақтың «Бүгінгі істі ертеңге қалдырма» деген ойымен үндес.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгін бұл мақал созбалаңға қарсы айтылады. Мысалы, адам ата-анасына қоңырау шалуды, дәрігерге қаралуды, бастаған оқуын аяқтауды апта сайын кейінге ысырып жүрсе, жақыны осы мақалды еске салады. Әрине, ойланбай асығу кейде қателікке әкеледі, бірақ мақалдың айтары — шешілген істі ұзаққа созбау. Уақыт қайтып келмейді, сондықтан маңызды нәрсені бүгін бастаған жөн.