Қыз ұзатылған үй өлік шығарғандай.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қыздың ұзатылуы бір үй үшін жай ғана қуаныш емес, үлкен сағыныш, қимастық әрі жүрекке ауыр сәт екенін білдіреді. Тура мағынасында қыз төркінінен кетіп, өз отбасын құрады. Астарлы мағынасында ата-ана мен бауырлар үшін оның орны бөлек болғандықтан, үй ішіндегі көңіл бір сәтке жүдеп қалады. Қазақ қоғамында қыз — әке үйінің көркі, ана үйінің еркесі, сондықтан оны қиянға аттандыру оңай емес.
Образдар мен теңеулер
«Өлік шығарғандай» деген теңеу қайғының салмағын күшейтіп көрсетеді. Мұнда ұзатылған қыздың орны босап, үйдің берекесі кемігендей күй сезіледі. Әрине, бұл нақты өлімді білдірмейді, тек қимастықтың, жүректегі бос кеңістіктің әсерін бейнелейді. Мақалдың әсерлілігі де осында: қыздың қадірін, оның үй ішіндегі орнын терең сездіреді.
Қазіргі өмірде
Бүгін де бұл мақал қызын ұзатып жатқан ата-ананың көңіл күйін сипаттауға қолданылады. Мысалы, жалғыз қызын тұрмысқа шығарып жатқан анасы тойдың өзінде көзіне жас алып тұрса, туыстары: «Қыз ұзатылған үй өлік шығарғандай» деп, олардың қимастығын түсінеді. Бұл мақал отбасы жылуын, ата-ана жүрегінің нәзіктігін танытады.