Қыз күнінде бәрі жақсы,
Жаман қатын қайдан шығады?
Jaman qatyn qaıdan shyǵady?
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал әйелдің болашақтағы мінезі мен отбасындағы орны қыз күніндегі тәрбиесіне байланысты екенін аңғартады. Тура мағынасында, қыз кезінде бәрі сұлу, ибалы, сүйкімді көрінеді; бірақ тұрмыс құрғаннан кейін адамның шын болмысы, сабыры мен мінезі танылады. Астарлы мағынасы — келін болып түскеннен кейінгі қиындыққа төзу, үй ішінің тіршілігін ұстау, сыйластық сақтау сияқты қасиеттер тек табиғаттан емес, дұрыс тәрбие мен өмірлік дағдыдан қалыптасады. Сондықтан мақал қыз баланы жамандамай, оны ерте бастан ұқыптылыққа, инабатқа, сабырға үйретудің маңызын ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «қыз күні» — балалық пен бойжеткен шақтың бейқам, көркем кезеңі. Ал «жаман қатын» тіркесі — тұрмыста шыдамсыз, кикілжіңшіл, отбасының берекесін кетіретін адам бейнесі. Мұнда әйелді кемсіту емес, отбасылық өмірдің ауыр-жеңілін көтере білу, мінездің сыналатын тұсын көрсету бар. Халық бұл арқылы сыртқы сұлулық пен ішкі тәрбиенің бірдей маңызды екенін меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал көбіне қыз тәрбиесі, отбасы мәдениеті, жауапкершілік туралы айтқанда қолданылады. Мысалы, ата-ана қызына тек киім-көрік емес, сабыр, еңбек, сыйластық, үй ішіндегі қарым-қатынас әдебін де үйрету керек деген ойды жеткізгенде осы мақал еске алынады.