Қыз - ауылдың көркі,
Құндыз болса, бөркі.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қыз баланың ауыл өміріндегі орны мен қадірін жоғары бағалайды. Тура мағынасында, ауылдың сәні — көркем, инабатты қыз; ал екінші жолында қызды қымбат, бағалы бұйымға теңеп, оның қадірі мен көркі елге сән береді деген ой айтылады. Астарлы мағынасы — қыз тәрбиелі, әдепті, ұқыпты болса, ол өз отбасының ғана емес, бүкіл ауылдың абыройын арттырады. Қазақ ұғымында қыз баланың мінезі, тәрбиесі, сөзі мен жүріс-тұрысы — елдің мәдениеті мен өнегесінің айнасы.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ауылдың көркі» деген тіркес қыздың сыртқы сұлулығын ғана емес, оның елге жылу, сән, жарасым әкелетінін білдіреді. «Құндыз болса, бөркі» дегенде құндыз — аса бағалы, сәнді заттың бейнесі. Яғни қыз қандай қымбат болса, бөрік соған лайық әшекейленеді. Бұл теңеу қыздың қадірін биік ұстап, оны ардақтауды меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал қыз тәрбиесі, инабаттылық, әдептілік туралы айтқанда қолданылады. Мысалы, бір ауылда өнерлі, сыпайы, көпке сыйлы қыз бар болса, жұрт оның ауылға береке мен сән әкелетінін осы мақалмен жеткізеді. Сондай-ақ ол қыз баланы құрметтеп, оның тәрбиесіне жауапкершілікпен қарауға үндейді.
Qundyz bolsa, bórki.