Көсем - қиында, шешен - жиында.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, елге басшылық ететін көсемнің де, сөз ұстайтын шешеннің де шын қадірі қиын сәтте, көпшілік алдында көрінеді. Астарлы мағынасы — адамды қарапайым кезде емес, сын сағатта, жауапты ортада тануға болады. Көсем қиындықта жол таба білсе, шешен жиында ойлы, орынды сөз айтып, жұртты иландыра алса, сол оның шынайы қабілеті.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «қиын» — өмірдің ауыр сындары, дау-дамай, түйінді мәселе. «Жиын» — ел бас қосатын, сөз өтетін, ой таразыланатын орта. Көсем ел бастар, бағыт көрсетер адамды білдірсе, шешен — сөзге ұста, ойы ұшқыр, көп алдында дұрыс сөйлей білетін тұлға. Яғни, билік те, бедел де сөзде емес, істің нәтижесінде сыналады.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал басшыға, мұғалімге, дәрігерге, тіпті отбасы үлкеніне де қатысты айтылады. Қиын кезде сабыр сақтап, дұрыс шешім қабылдай білетін адам ғана сыйлы болады. Мысалы, жұмыс орнында дағдарыс туғанда, ұжымға бағытын анық көрсетіп, мәселені байыппен шешкен басшыны жұрт қадірлейді. Ал көпшілік алдында ойын анық, дәл жеткізген адам сенімге ие болады.