Кісі ақылымен бай болғанша,
Өз ақылыңмен жарлы бол.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға өз ойына, өз шешіміне сүйенуді үйретеді. Тура мағынасында, біреудің ақылымен мол табысқа жеткенше, өз ақылыңмен жоқшылық көрген жақсы дегенді білдіреді. Астарлы мағынасы — өз еңбегіңмен, өз парасатыңмен келген аздықтың өзі қадірлі; ал басқаға сүйеніп, өзіңе жат жолмен жеткен байлық баянды болмайды. Адам өз бетінше ойлап, қателессе де, сол қателіктен сабақ алады, мінезі қалыптасады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «бай болу» — тек ақша мен дүние емес, өмірде жол табу, беделге жету, мақсатыңа жету деген ұғым. Ал «жарлы болу» — тек кедейлік емес, материалдық аздық, қиындық, таршылық. Мұнда байлық пен жарлылық қарама-қарсы қойылып, сыртқы молдықтан гөрі ішкі дербестік жоғары бағаланады. Яғни, өз ақылың — адамның шын тірегі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал өз кәсібін ашқанда, мамандық таңдағанда не маңызды шешім қабылдағанда жиі еске түседі. Мысалы, жас маман дайын нұсқаға ғана ермей, өзі ойланып стартап бастаса, алғашында қиналуы мүмкін, бірақ тәжірибе жинап, нағыз дербес тұлғаға айналады. Осылайша, мақал тәуекелге барып, өз ақылыңа сенуді насихаттайды.
Óz aqylyńmen jarly bol.