Келеріңде жетерсің ойын салып,
Қайтарыңда кетерсің мойын салып.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның бір іске не сапарға бара жатқандағы көңіл күйі мен қайтардағы жағдайын салыстырады. «Келеріңде жетерсің ойын салып» дегені — адам мақсатына сеніп, көңілді, ойы сергек күйде аттанады, жолдың қиындығын аса сезбейді дегенді білдіреді. Ал «Қайтарыңда кетерсің мойын салып» дегені — іс біткен соң немесе жол азабын тартқаннан кейін адам шаршап, еңсесі түсіп, сол істің салмағын сезінеді. Астарлы мағынасы: кез келген әрекеттің қызығы бастапқыда болып, соңында оның қиындығы, жауапкершілігі байқалады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ойын салу» — көңілдің көтеріңкі, еркін күйін бейнелейтін образ. Ал «мойын салу» — мойынның төмен салбырауы арқылы шаршау, жүдеу, еңсе түсу сияқты халді көрсетеді. Қазақ тілінде мойынның салбырауы адамның көңілсіздігін, әлсіздігін дәл беретін әсерлі ишара. Бұл екі қарсы образ өмірдің екі сәтін: үміт пен қажуды, бастау мен аяқтауды айқын салыстырады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ұзақ іссапар, оқу, еңбек не жауапты жұмыс туралы айтқанда қолданылады. Мысалы, жаңа қызметке қуанып кіріскен адам алғашқы айларда жігерлі болады, бірақ жұмыс көбейіп, жауапкершілік артқанда шаршап, салмақты сезінеді. Сондайда осы мақал адамның әр істің тек бастамасы емес, соңғы салдары да болатынын еске салады.
Qaıtaryńda ketersiń moıyn salyp.