Кедейдің бақыты үкіде, үкінің кілті көкте.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы түсініксіздеу көрінгенімен, астарында кедей адамның бағы, ырысы өз қолында толық болмай, көбіне тағдырға, құдайға, уақытқа қарап қалатыны меңзеледі. «Кедейдің бақыты үкіде» дегені — үміт пен жақсылық алыста, қол жетпес жерде сияқты. Ал «үкінің кілті көкте» деуі — сол бақыттың ашылуы адам қалауымен емес, жоғарғы күштің, жазмыштың қолында деген ойды білдіреді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «үкі» — қасиетті, киелі белгі ретінде де, сирек ұшырасатын бақыттың нышаны ретінде де ұғынылады. «Кілт» — сол бақыттың есігін ашатын құрал. Ал «көк» сөзі аспан, яғни құдірет, тағдыр, Алла деген ұғыммен астасады. Демек, мақал кедейлік жағдайында адам қанша тырысса да, несібенің ашылуы тек еңбектен емес, жазмыштан да келетініне ишара етеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал көбіне жағдайы төмен, мүмкіндігі шектеулі адамға өмірдің бәрі бірдей оңай емес екенін айту үшін қолданылады. Мысалы, ауылдағы аз қамтылған отбасы мемлекеттік көмек не стипендия күтіп жүргенде, үлкендер: «Кедейдің бақыты үкіде, үкінің кілті көкте» деп, сабыр сақтауға шақырады. Бұл — үміт үзбе, бірақ тағдырға да тәу ет деген мағына.