Қазақбайдың ұлы болғанша,
Халықбайдың құлы бол.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — атағы бар, бірақ өзінен шыққан пайдасы жоқ бір әулеттің адамы болғаннан гөрі, көптің қамын ойлайтын, халыққа қызмет ететін ортада жүрген дұрыс деген ой. Астарлы мағынасы — жеке басының немесе әулетінің беделін ғана қуғаннан гөрі, елге пайдалы болып, көпшілікке қызмет ету артық. Мұнда адамға мансап емес, мәнді іс, жеке көсемсуден гөрі халыққа адал болу қымбат екенін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
«Қазақбай» — шартты түрде алынған жеке адамның, шағын топтың немесе өзімшіл ортаның белгісі. Ал «Халықбай» — халықтың, көптің мүддесін ойлайтын ортақ мүдденің бейнесі. «Ұл» сөзі белгілі бір үйдің, әулеттің мүшесі болуды білдірсе, «құл» сөзі бұл жерде қорлық мағынасында емес, қызмет ету, бойсұну, көпке пайда келтіру ұғымын күшейтіп тұр. Яғни мақал жеке бастың атағынан гөрі, жұртқа еңбек сіңіруді жоғары қояды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды адамның қызмет таңдауы, қоғамдық іске араласуы, не болмаса өз пайдасынан ел мүддесін жоғары қоюы туралы айтқанда қолдануға болады. Мысалы, бір жас маман жоғары жалақысы бар, бірақ тек жеке басының пайдасын ойлайтын жұмысқа бармай, халыққа қызмет ететін саланы таңдаса, осы мақалдың мәні дәл келеді. Ол адамға «атақ үшін емес, ел үшін еңбек ет» деген ой салады.
Halyqbaıdyń quly bol.