Қарына тартпағанның қары сынсын.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның ең алдымен өз туысын, өз жақынын жақтап, соған жанашыр болуы керектігін білдіреді. Тура мағынасында «қарына тарту» — өз етіне, өз тәніне жақын болу ұғымын береді. Астарлы мағынасы — адам туған-туысына, отбасына, ағайынына қорған, сүйеніш болуы тиіс. Егер кісі өз жақынынан безіп, сыртқа бұрылса, ол адамдық борышын өтемеген болып саналады. Мақал туыстық байланыстың тек атау емес, жауапкершілік екенін еске салады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қарын» — адамның өз денесі, өзегі, яғни ең жақын, ең табиғи байланыстың белгісі. Ал «қары сынсын» дегені қарғыс мәнінде емес, қатты ескерту, айыптау ретінде айтылған. Бұл — өз туысын сүйемеген, қолдамаған адам әлсіз, тірексіз қалады деген ой. Образ арқылы халық туыстықтан безу — табиғатқа қарсы іс секілді екенін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал отбасылық бірлік, ағайынға жанашырлық, қиын сәтте жақыныңды жалғыз қалдырмау мағынасында қолданылады. Мысалы, бір жігіт жұмыссыз қалған бауырына көмектеспей, бөтенге ғана жақсы көрінуге тырысса, үлкендер оған осы мақалмен ескерту айтады.