Қара қытай қаптаса,
Сары орыс өз әкеңдей көрінер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сыртқы қауіп-қатер күшейген кезде адам бұрын жат көрінген кісінің де қадірін түсіне бастайтынын білдіреді. «Қара қытай қаптаса» дегені — елге төнген зор қауіп, жау шапқыншылығы, қысым күшейген кез деген астар. Сол кезде «Сары орыс өз әкеңдей көрінер» деп, бұрын алыстау, бөгде саналатын жұрттың өзі құтқарушыдай, тірек сияқты көрінуі мүмкін екенін меңзейді. Яғни, қиындық адамға салыстырмалы түрде ой салдырады: кейде бүгін жат көрінгеннің өзі ертең жақын, қажет, қорған болып бағаланады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қара қытай» — нақты бір халықтан гөрі, ауыр сынақ пен қауіпті бейнелейтін образ. «Қаптаса» сөзі қалыңдап, жан-жағын басып қалу әсерін күшейтеді. Ал «сары орыс» — өзге жұрттың, бөгде күштің символы. «Өз әкеңдей көрінер» деген теңеу өте әсерлі: әке — қорған, қамқор, сүйеніш. Демек, қауіптің алдында адам қауіпсіздік берген кез келген күшті ең жақын жанындай қабылдауы мүмкін.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал саясатта, қоғамда немесе үлкен қауіп кезінде адамдардың көзқарасы өзгеретінін айту үшін қолданылады. Мысалы, бір елде экономикалық дағдарыс болса, бұрын сыналған ұйымның көмегі де халыққа өте маңызды көрінеді. Сонда «қиын кезде кез келген тірек қадірлі» деген ой осы мақалмен жеткізіледі.
Sary orys óz ákeńdeı kóriner.