Қанағат қарын тойғызар,
Қанағатсыз жалғыз атын сойғызар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қанағаттың адамды аман сақтап, берекеге жеткізетінін айтады. Қанағатты адам барға шүкір етіп, қолындағысына разы болады, сондықтан ашкөздікке, орынсыз құмарлыққа ұрынбайды. Ал қанағатсыз адам біреуден озамын, көбірек алам деп жүріп, барынан да айырылып қалуы мүмкін. Тура мағынада қарынның тоюы туралы айтылғанмен, астарында нәпсіні тежей білу, артық дүние қумау, сабыр сақтау идеясы жатыр.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қарын» — адамның тіршілігі, күнкөрісі, қажеті. «Қарын тойғызар» дегені — азға шүкір етсең, өмірің жеткілікті болады деген ұғым. Ал «жалғыз атын сойғызар» тіркесі — қанағатсыздықтың адамды үлкен шығынға, өкінішке душар ететінін бейнелейді. «Жалғыз ат» қазақ үшін өте қымбат мал, сондықтан бұл образ ашкөздіктің ауыр салдарын айқын көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, адам табысы жетіп тұрса да, тоқтамай қарызға кіріп, қажетсіз зат ала берсе, кейін қиындыққа тап болады. Ал қарапайым өмір сүріп, табысын дұрыс жұмсаған кісі тыныштық пен берекеге жетеді. Қанағат — рухани байлықтың белгісі.
Qanaǵatsyz jalǵyz atyn soıǵyzar.