Естіге айтқан ақыл сөз,
Шыңға тіккен тумен тең,
Ессізге айтқан ақыл сөз
Құмға сіңген сумен тең.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ақылды адамға айтылған өсиет пен кеңес зая кетпейтінін білдіреді. Есті жан сөздің төркінін түсініп, қажетіне жаратады, оны ой елегінен өткізіп, өміріне сабақ етеді. Ал ақылға құлақ аспайтын, ойсыз адамға қанша жақсы сөз айтылса да, ол жүрегіне жетпейді, нәтижесі болмайды. Сондықтан мақал сөз тыңдай білу, ақылды қабылдау адамның өзі үшін аса маңызды екенін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «шыңға тіккен ту» — биікте желбіреп, алыстан көрінетін, қадірі мен салмағы зор нәрсенің бейнесі. Ол ақылды адамның санасына құйылған сөздің берік орнығып, елге де, адамға да пайда әкелетінін аңғартады. Ал «құмға сіңген су» — із-түзсіз жоғалып кететін, пайдасы сезілмейтін нәрсе. Бұл ессізге айтылған ақылдың босқа кететінін, әсер етпейтінін білдіреді. Екі бейне ақылдың құнын тыңдаушының деңгейімен байланыстырып тұр.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ата-ана, мұғалім, басшы не дос айтқан кеңестің қалай қабылданатынын түсіндіру үшін қолданылады. Мысалы, мұғалім оқушыға емтиханға ерте дайындал деп бірнеше рет ескертеді. Ұқыпты оқушы оны тыңдап, нәтижеге жетеді, ал селқос оқушы елемей, соңында қиналады. Осылайша, мақал ақылды тыңдап, пайдалы сөзді қадірлеуге шақырады.
Shyńǵa tikken týmen teń,
Essizge aıtqan aqyl sóz
Qumǵa sińgen sýmen teń.