Ер-азамат белгісі:
түзде - мырза, үйде - құл.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ер азаматтың шынайы болмысы оның мінезінен, іс-әрекетінен көрінетінін айтады. Түзде, яғни ел ішінде, көптің арасында ол сыпайы, жомарт, кеңпейіл, жауапты болуы керек. Ал үйде, отбасы ішінде, ол еріншек не менмен болмай, қызмет етіп, қолғабыс беріп, отбасының жүгін бірге көтеруі тиіс. Астарлы мағынасы — еркектің қадірі атақпен емес, кішіпейілдігімен, еңбекқорлығымен және отбасы алдындағы жауапкершілігімен өлшенеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «түз» сөзі — сыртқы орта, қоғам, ел ішіндегі мінезді білдіреді. Ал «үй» — отбасы, жеке өмір, күнделікті тіршілік. «Мырза» сөзі жомарттықты, мәдениетті, елге сыйлы болуды танытса, «құл» сөзі мұнда тура мағынада емес, бейнелі түрде айтылған: яғни, үй ішіндегі ауыр жұмыстан қашпайтын, кішіпейіл, қызметшіл адам деген ұғымда.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ер адамның үйде де, сыртта да бірдей жауапты болуын еске салады. Мысалы, жұмыста беделді болып, ал үйге келгенде бала тәрбиесіне, шаруасына араласпайтын кісіге осы мақал орынды айтылады. Яғни, нағыз азамат сыртта сыйлы ғана емес, отбасында да тірек бола біледі.
túzde - myrza, úıde - qul.