Әділ бидің кегі жоқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Әділ би өз ісінде туралықтан таймайды, сондықтан оның «кегі» де, яғни жеке басының өшігуі де болмайды. Бұл мақалдың тура мағынасы — әділ адам біреуге өкпе сақтамайды, үкімін ашу емес, ақиқатқа сүйеніп айтады. Астарлы мағынасы — шынайы әділдік пен парасаттылық кекшілдікке жол бермейді; әділ жанның мақсаты — біреуді жазалау емес, дауды дұрыс шешу.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «би» — ел ішіндегі дауды таразылап, сөзге тоқтатқан дана, төреші адам. «Әділ» сөзі оның ұстанымын білдіреді: ол туысқа да, жатқа да бірдей қарайды. «Кегі жоқ» деген тіркес кек пен өштіктің әділдікке жат екенін көрсетеді. Яғни, шын төрелік айтқан адамда жеке мүдде болмайды.
Қазіргі өмірде
Бұл нақыл бүгінгі күні де сот, басшылық, мұғалім не кез келген жауапты адамға қатысты айтылады. Мысалы, сынып жетекшісі екі оқушының жанжалына араласып, бірін жақтамай, дәлелге қарап шешім шығарса, жұрт оны «әділ адам» дейді. Сонда ғана сенім артып, дау басылады.