Түйенің не де болса, түйе аты бар,
Сондықтан ботаның ұяты бар.
«Түйенің не де болса, түйе аты бар, Сондықтан ботаның ұяты бар.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сырттай әлсіз, кішкентай көрінсе де, әр нәрсенің өз орны, өз қадірі бар екенін білдіреді. Түйенің төлі — бота, ол әлі жас болғанымен, түйе тұқымының жалғасы. Сондықтан ботаның да «ұяты», яғни өзіне лайық бітімі, жөн-жосығы болады. Астарлы мағынасы: үлкеннің тегін, атақ-абыройын кішкентайдан бөліп қарауға болмайды; бір әулеттен, бір ортадан шыққан жанның да намысы, жауапкершілігі бар.
Образдар мен теңеулер
Мұнда «түйе» — салмақ, тектілік, көшпелі өмірдегі қадірлі малдың бейнесі. «Бота» — балаң, жас, тәжірибесіз адамға немесе жас ұрпаққа меңзейді. «Ұят» сөзі тек қысылу емес, тәрбие, әдеп, ішкі тежеу, өз қадірін сақтау мағынасында қолданылған. Яғни, жас болсаң да, тегіңе сай тәртіп сақта деген ой бар.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал жас адамды жеңіл-желпі сөзге, орынсыз қылыққа жібермеу керек дегенде қолданылады. Мысалы, танымал әулеттің баласы не беделді отбасының тәрбиесін көрген жас адам көпшілік алдында әдепсіздік жасаса, үлкендер «ботаның да ұяты бар» деп ескертуі мүмкін. Бұл — ата-ана тәрбиесінің, отбасылық абыройдың жауапкершілігін еске салу.
Sondyqtan botanyń uıaty bar.