Болмас адам қырық бесінде жас болар,
Болар адам он бесінде бас болар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам болмысы жасқа емес, ақылына, мінезіне, іскерлігіне байланысты екенін айтады. Тура мағынасында қырық бес жастағы кісі де жас көрінуі мүмкін, ал он бес жастағы бозбала да елге бас болып, сөз ұстар деңгейге жетуі мүмкін. Астарлы мағынасы — кей адам жасы үлкейсе де жауапкершілік, парасат, жігер жағынан өспейді; ал кейбірі жас күнінен-ақ зерек, алғыр, батыл болып, айналасына тірек болады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қырық бесінде жас болар» тіркесі тек дене жастығын емес, ойының сергектігін, мінезінің жеңілдігін немесе өмірге икемділігін білдіреді. Ал «он бесінде бас болар» дегені — жастайынан-ақ ақылымен, намысымен, ұйымдастырушылық қабілетімен көзге түскен адамды меңзейді. «Бас болу» — елге жетекші, сөзге тоқтау, жауапкершілік көтеру деген ұғым.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал жасқа қарап емес, қабілет пен тәрбиеге қарап баға беруге шақырады. Мысалы, 16 жастағы оқушы сыныптастарын біріктіріп, жобаны бастап, бәрін ұйымдастырса, ол — «он бесінде бас болған» жасқа ұқсайды. Ал жасы үлкен болып та, ісі шалалық танытқан адам туралы «қырық бесінде де әлі жас» деп астарлап айтуға болады.
Bolar adam on besinde bas bolar.