Бөлемісің?
Бөлені көре тұра өлемісің?
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ағайын-туыстың, әсіресе бөле-жиеннің жақындығын қадірлеуді ескертеді. Тура мағынасы — «бөлемісің, әлде бөлені көре тұра өлемісің?» деп, туысты танысаң да, елемей өте шығуға бола ма деген сұрақ қойылады. Астарлы мағынасы — өзіңе жақын адамды жатсынып, туыстық байланысты үзбе, амандасып, сыйласып жүр деген ой. Қазақ ұғымында туысты тану, ілтипат көрсету — адамдықтың белгісі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бөле» сөзі — нағашы жағынан тараған жақын туысты білдіретін нақты образ. «Көре тұра өлемісің?» деген тіркес — қатты айтылған, бірақ мағынасы ушығып тұрған жоқ; ол бейжайлықты, салқындықты әжуа арқылы сынайды. Яғни туысты көре тұра сәлем бермеу, тіл қатпау — орынсыз қылық екені меңзеледі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ұзақ көріспей қалған туыстарды ұмытпауға, арадағы байланысқа селқос қарамауға үндейді. Мысалы, тойда немесе көшеде алыстан келген бөлеңді танып тұрып амандаспай кетсең, үлкендер осы мақалмен ескертуі мүмкін. Бұл — туыстықты сақта, сыйластықты үзбе деген тәрбие.
Bóleni kóre tura ólemisiń?