Билігі барда - киелі ауыз,
Билігі кеткенде - күйелі ауыз.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал билік пен беделдің адам сөзінің қабылдануына тікелей әсер ететінін аңғартады. Тура мағынасында, бір адамның қолында билік, өкілет, ықпал болған кезде оның айтқаны өтімді, сөзі салмақты болады. Ал билік, дәрежесі, ықпалы жоғалғанда сол адамның сөзі бұрынғыдай қадірленбей, елеусіз қалады. Астарлы мағынасы — ел ішінде қадір тек лауазымға емес, сол лауазыммен бірге келетін жауапкершілікке де байланысты екенін ескертеді. Құрметтің тұрақсыз, билікке тәуелді болатынын көрсетеді.
Образдар мен теңеулер
«Киелі ауыз» тіркесі — сөзі өтімді, айтқанына жұрт тоқтайтын, беделі жоғары адамды бейнелейді. Мұндағы «киелі» сөзінің өзі құрмет, қасиет, салмақ мағынасын үстейді. Ал «күйелі ауыз» — сөзі құнсызданып, күйе жұққандай қараланып қалған, ешкім елемейтін жағдайды білдіреді. Яғни ауыздың өзі емес, оның артындағы билік пен ықпал бағаланып тұрғаны меңзеледі.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды қызмет, мансап, лауазымға қарап сөзге баға берілетін кездерде қолдануға болады. Мысалы, бір мекемеде басшы отырған кезде оның шешімі бәріне орындалады, ал ол қызметтен кетсе, бұрынғы ұсынысы да ескерусіз қалуы мүмкін. Мұндайда мақал сөздің емес, биліктің салмағы басым түсетінін дәл сипаттайды.
Bıligi ketkende - kúıeli aýyz.