Би болмасаң болма,
Би түсетін үй бол.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал тура мағынасында: егер ел ісіне араласатын би, төреші, сөз ұстар адам болмасаң, оған таласпа; бірақ би түсетін, яғни беделді, сыйлы адам келіп қонатын үй бол дегенді білдіреді. Астарлы мағынасы — әркімнің қолынан келмейтін іске ұмтылмай, өз орныңды біліп, бірақ елге сыйлы, қонаққа жайлы, абыройлы адам болуға тырыс деген өнеге. Мұнда атақ қуғаннан гөрі, қадірлі, парасатты, кеңпейілді болу жоғары қойылады.
Образдар мен теңеулер
«Би» образы — әділдік айтатын, ел дауын шешетін, сөзі өтімді, ақыл-парасаты биік тұлға. «Би түсетін үй» — төрі кең, жолы ашық, үйі мен ниеті таза, қонақ күтуге лайық шаңырақтың белгісі. Яғни үйдің беделі адамдарының мінезімен, сыйластықпен, жомарттықпен өлшенеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де өзекті: басшылыққа, үлкен қызметке немесе беделге ұмтылған адам ең алдымен соған лайық білім, мінез, жауапкершілік жинауы керек. Ал қарапайым отбасында да адам өзгеге жайлы орта қалыптастыра алады. Мысалы, қызметі жоғары болмаса да, көршілеріне, қонақтарына жылы шырай танытып, әрдайым есігі ашық жүретін адамды жұрт сыйлайды. Сондай-ақ «би түсетін үй» дегендей, жақсы тәрбие мен мәдениет үйдің абыройын арттырады.
Bı túsetin úı bol.