Берместің сылтауы көп.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Берместің сылтауы көп деген мақал сараң, қолынан келсе де, бергісі келмейтін адамның ақталуы таусылмайтынын білдіреді. Мұндай кісі бір нәрсе сұралса, тура «жоқ» демей, әртүрлі себеп айтып, уақыт созып, жауапкершіліктен қашады. Астарлы мағынасы — жомарттық жоқ жерде сөз көп, ал ниет тар жерде сылтау да көп болады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «бермес» сөзі тек зат бермейтін адамды емес, көмектесуден жалтаратын, пейілі тар жанды меңзейді. «Сылтау» — сол адамның ішкі ниетін жасыратын перде іспетті. Халық бұл жерде қысқа сөзбен мінездің шындығын ашып тұр: шынайы ниеті жоқ адам ақталуды көбейтеді, ал адал жан анық сөйлейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал қызметте, саудада, тіпті тұрмыста жиі қолданылады. Мысалы, біреу әріптесі сұраған құжатты бермей, «қазір уақытым жоқ», «кейін жіберемін», «жүйе істемей тұр» деп қайта-қайта сылтауратса, жұрт «берместің сылтауы көп» дейді. Бұл сөз адамды уәдесінде тұруға, ашық сөйлеп, бос ақталмауға шақырады.