Берместің асы піспес,
Қазаны оттан түспес.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Берместің асы піспес, қазаны оттан түспес деген мақал сараң, қолы ашық емес адамның ырысы да, берекесі де орнықпайтынын меңзейді. Тура мағынасында, тамақ пісуі үшін қазан отқа қойылуы керек; ал астарлы мағынасында, адам бергенін, айналасына таратқанын ғана көбейтеді. Үнемі жинап, ешкімге жұрттық қылмайтын, бөлісуге жоқ кісінің ісі де алға баспай, берекесі шайқалады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ас» — тіршілік, несібе, ырыс белгісі. «Қазан» — үйдің берекесі мен шаруаның символы. «От» — қозғалыс, еңбек, жомарттықтың қызуы. Қазаны оттан түспейтін адам бейнесі — тоқтаусыз қам жеп, бірақ нәтижесі жоқ, өз пайдасынан басқаға көңіл бөлмейтін жанның көрінісі. Яғни мақал сараңдықты сынап, кең пейілдің қадірін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ақшасын, уақытын, білімін бөлісуден қашатын адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, бір адам ұжымдағы ортақ іске қаржы қоспай, бәріне тек өз пайдасын ойлап жүрсе, оның беделі де, берекесі де артпайды деген ой осы мақалмен жеткізіледі. Жомарттық пен ынтымақ бар жерде ғана іс піседі, нәтиже болады.
Qazany ottan túspes.